srbinside

Namera nam je da kroz tekstove o zanimljivim i manje poznatim događajima, ukažemo na bogato kulturno-istorijsko nasleđe koje postoji na ovom tlu. Takođe, ne treba zaboraviti ljude sa naših prostora koji su se proslavili svojim otkrićima i ostavili trag u svetskoj nauci, kulturi, umetnosti..., a nepravedno su kod nas zapostavljeni. Mnogo je i onih koji i danas služe na čast Srbiji, ali se o njima, nažalost malo govori. Takvim, običnim ljudima koji imaju ideju, rade nešto korisno, lepo, humano... posvećen je ovaj blog. Osim divnih ljudi, u Srbiji ima i prelepih predela, sela, varošica kroz koja možemo da putujemo zajedno!

Austrijski nišan preko Srbije na istok

srbinside | 17 Mart, 2013 20:43

Autor: Slobodan Kljajić

Uoči stogodišnjice Prvog svetskog rata, koji je počeo napadom austrougarske vojske na Srbiju 1914, u reviji Istorija, tokom narednih meseci, posebnu pažnju posvetićemo događajima koji su prethodili Velikom ratu, kako ga mnogi nazivaju. Uzroke rata opisivaćemo onako kako su se pojavljivali i kako su sve to videli, objasnili i ocenili naši i strani istoričari. I u ovoj drugoj priči u celosti se oslanjamo na našeg istaknutog istoričara Milorada Ekmečića i njegovu knjigu "Dugo kretanje između klanja i oranja - Istorija Srba u novom veku (1492- 1992)".

Hercegovci u zasedi

U redosledu događaja koji se ubrajaju u grupu glavnih razloga i povoda za potonji Prvi svetski rat 1914. godine, posebno važno mesto pripada "Velikoj istočnoj krizi", koja je obeležila evropsku istoriju u periodu od 1875-1878. godine. O čemu je zapravo bila reč Ekmečić precizno i pedantno kaže: "Na dnevnom redu evropske istorije je bio na pomolu veliki istorijski prevrat. Pretila je opasnost da ujedinjenje srpskog naroda spajanjem Bosne i Hercegovine sa dve srpske kneževine, Srbijom i Crnom Gorom, proizvede rasulo tek stvorene Austrougarske. Umesto toga, konzervativne snage su uspele da takvu krizu odgode do 1918, da onemoguće stvaranje nezavisne srpske države i da nakon Berlinskog kongresa 1878. pokušaju da stvore "Novi poredak" (Novus ordo) savezom katoličkih zemalja Austrougarske, Nemačke i Italije. Okončan je sukob katolika s nemačkom protestantskom državom, po cenu da je Nemačka postala glavni zaštitnik katoličke crkve i njene ideologije o društvu i državi."

Suštinski sukob na našim prostorima pod otomanskom vlašću, naročito na prostoru Bosne i Hercegovine, počeo je nakon 1858. godine kada su turski državni timarski posedi pretvarani u privatne feudalne posede. Muslimani su postali privatni vlasnici zemlje, a Srbi su ostali kmetovi.

Jedan radi, drugi gospodari

"Nakon ukidanja državnog tipa feudalizma (1851, 1858) samo je 26 odsto posednika predstavljalo staru vlastelu. Ostali su bili gladni skorojevići... Javlja se pojam "subegice", malog, siromašnog bega. Na sedam hiljada porodica koje se računaju u plemstvo, dolazi 85.000 porodica njihovih kmetova, samo 12 porodica koje rade na jednu neradnu. Dosta je slučajeva da plemić ima samo jednu kmetovsku porodicu, gde je socijalna eksploatacija došla do krajnje degeneracije, da jedan čovek živi od rada drugog čoveka....", veli Ekmečić. Prema pouzdanim podacima od pomenutih 85.000 kmetovskih porodica 25.000 su bile katoličke, a sve ostalo bile su srpske. Muslimanskih neslobodnih seljaka nije bilo. Ovaj agrarni problem veoma brzo je postao opasno bure baruta. Sa uvođenjem raznih nepodnošljivih poreza i drugim stalnim ljudskim poniženjima raje, došlo je i do velikih eksplozija, koje su, videćemo kasnije, izdaleka srušile dve velike carevine, prvo Tursku, a potom i Austrougarsku.

Četrnaest srpskih ustanaka

Ako se uzmu u obzir samo ozbiljnije pobune, Ekmečić je izračunao da je u Bosni i Hercegovini od Prvog srpskog ustanka 1804. do osnivanja Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca 1918. godine, na tom prostoru bilo ukupno 14 srpskih seljačkih ustanaka: 1804 -1805, 1807, 1809, 1834, 1842, 1848, od 1852. do 1862. tri faze ustanka koji se nazivaju imenom vođe (Luke) Vukalovića. "To je u isto vreme bio i drugi po značaju od ovih agrarnih revolucija. Najznačajniji je 1875. do 1878, koji je po vođstvu, teritoriji i vremenu, takođe podeljen na ustanke u Hercegovini, Bosanskoj krajini sa Posavinom i istočnoj Bosni. Nemiri su usledili (i) 1879, 1882, 1906, 1910. i 1918. To je jedna permanentna agrarna revolucija, sa međuvremenima pacifikacije od strane despotske turske i austrougarske vlasti", navodi Ekmečić...

Luka Vukalović

Opširnije u aprilskom broju časopisa "Istorija"

 

Komentari

Dodaj komentar





Zapamti me

 
Accessible and Valid XHTML 1.0 Strict and CSS
Powered by blog.rs - Design by BalearWeb