srbinside

Namera nam je da kroz tekstove o zanimljivim i manje poznatim događajima, ukažemo na bogato kulturno-istorijsko nasleđe koje postoji na ovom tlu. Takođe, ne treba zaboraviti ljude sa naših prostora koji su se proslavili svojim otkrićima i ostavili trag u svetskoj nauci, kulturi, umetnosti..., a nepravedno su kod nas zapostavljeni. Mnogo je i onih koji i danas služe na čast Srbiji, ali se o njima, nažalost malo govori. Takvim, običnim ljudima koji imaju ideju, rade nešto korisno, lepo, humano... posvećen je ovaj blog. Osim divnih ljudi, u Srbiji ima i prelepih predela, sela, varošica kroz koja možemo da putujemo zajedno!

Đorđe Bogdanović, srpska kamera u Drugom balkanskom ratu

srbinside | 25 Maj, 2013 18:05

Treći po redu srpski producent Đorđe Đoka Bogdanović bio je jedini čovek iz Srbije koji je filmskom kamerom snimio bitke Drugog balkanskog rata. Njegovi filmovi sačuvani su najviše zahvaljujući Bogdanovićevoj porodici koja ih je decenijama krila od raznih okupatorskih vojski, ponekad čak i pod ugljem. Sredinom osamdesetih godina prošlog veka otkupila ih je država, i to je do danas najskuplje plaćeni materijal koji je stigao u Jugoslovensku kinoteku.

Đorđe Đoka Bogdanović, jedini čovek iz Srbije koji je filmskom kamerom snimio bitke Drugog balkanskog rata

Đorđe Bogdanović rođen je u Beogradu 1860. godine. Posle smrti oca Milana, sudije, napustio je gimnaziju i opredelio se za trgovinu. Počeo je tako što je sa braćom osnovao kolonijalnu radnju, da bi vremenom postao vlasnik kafane „Ruski car“, zakupac hotela „Imperijal“ i vlasnik hotela i bioskopa „Kasina“.

Kasina, 1910. godine

Međutim, kada je izbio Drugi balkanski rat, ovaj poznati privrednik i filmski producent tražio je i dobio od Vrhovne komande dozvolu da snima bitke srpske vojske, jer je želeo da budućim pokolenjima ostavi verno svedočanstvo tih velikih događaja.

Dozvola Vrhovne komande za Bogdanovićeva snimanja 

- Najstariji sačuvani Bogdanovićevi filmovi snimani su između 6. i 9. jula 1913. kod Ćustendila. Tu su prikazani prebacivanje ranjenika sa položaja, sahranjivanje potporučnika Živojina Marinkovića u Krivoj Palanci, transport ranjenika u Kumanovo i rad u bolnicama. Snimio je i tri pobede Prve i Treće armije: na Kiselici i Žedilovu, i Govedarniku. Pored toga, i mnoge značajne događaje u Beogradu 1913. i 1914, kao što su „Doček srpskih pobednika u Beogradu posle Balkanskih ratova“ i „Zakletva regruta Vardarskog puka u Beogradskom gradu“. Tu su i izvanredni snimci Velike pijace na Studentskom trgu – kaže Aleksandar Erdeljanović, upravnik Arhiva Jugoslovenske kinoteke i dodaje da su se svi ti filmovi vrlo brzo pošto su snimljeni našli na repertoaru Bogdanovićevog bioskopa.

Kadar iz filma Povratak srpskih pobednika

Bogdanović, koji je sve vreme bio sa svojim snimateljima na frontu, umro je 1914, u Nišu, od posledica povrede koju zadobio prilikom snimanja bitke u Drugom balkanskom ratu.

Program bioskopa Kasina iz 1913. godine

- Jedan od Bogdanovićevih snimatelja bio je ruski Jevrejin Samson Černov, ratni fotograf i slikar, koji je kao dopisnik francuskih i ruskih listova došao u Srbiju za vreme Balkanskih ratova, i za njega snimio takozvanu Sremsku operaciju 1914, u kojoj je srpska vojska oslobodila Zemun i nekoliko sremskih sela. Drugi je bio Slavko Jovanović, prvi srpski snimatelj koji je radio i za prvog srpskog producenta Svetozara Botorića, a za Bogdanovića snimao značajne događaje u Beogradu. Materijale iz Drugog balkanskog rata snimila su dvojica još uvek nepoznatih snimatelja kuće „Pate Frer“ – objašnjava Erdeljanović.

Samson Černov, ratni fotograf i slikar, jedan od filmskih snimatelja koji je radio za Đoku Bogdanovića

On kaže da je sredinom dvadesetih Josip Novak otkupio deo Bogdanovićevih filmova od njegove porodice, i iskoristio ih u svom filmu „Balkanski rat“ iz 1928, te da im se, posle toga, izgubio svaki trag.

Kadar iz filma Nj. K. V. Alekssanadar na Crnom vrhu iz 1913. godine

Međutim, početkom osamdesetih, dok je pisala diplomski rad na temu Đoke Bogdanovića, Verica Čapaković, tada studentkinja Fakulteta dramskih umetnosti, saznala je od Bogdanovićeve unuke, Ivane Milutinović, da njegova porodica još uvek čuva desetine rolni filmske trake.

- Bogdanovićeva porodica je taj materijal nosila sa sobom i kada je prestonica preseljena iz Beograda u Niš, sakrivali su ga decenijama od okupatorskih vojski tokom Prvog i Drugog svetskog rata, ali i kasnije, pod komunističkim režimom. Priča se da su ti zapaljivi materijali dugo vremena skrivani pod ugljem, čak i pod krevetom Krune Marković, ćerke Đoke Bogdanovića. Na kraju ih je otkupila država. Ali, pošto su filmovi bili u jako lošem stanju, pokušaj kopiranja u centralnoj filmskoj laboratoriji nije uspeo. Tada su poslati u tadašnju sovjetsku, sadašnju rusku kinoteku, gde su najvećim delom spašeni. Reč je o oko šest sati filmova, koji se sada, posle toliko decenija, ponovo vraćaju u Srbiju – kaže naš sagovornik.

Biće to prvi put da se sav poznati materijal Đoke Bogdanovića objedini, s obzirom na to da se u Kinoteci još od ranije čuva oko 500, od ukupno 2.500 metara trake „Balkanskog rata“ Josipa Novaka, kao i manji deo Bogdanovićevog materijala koji je 2003. pronađen u Austrijskom filmskom arhivu, zajedno sa filmovima Svetozara Botorića.

Do kraja 2013. godine Jugoslovenska kinoteka izdaće sav sačuvan (rekonstruisan) Bogdanovićev materijal na tri DVD – ija u okviru edicije „Pioniri srpskog filma“. 

 

Bogatstvo Arhiva Jugoslovenske kinoteke

Najveći broj država u svetu poseduje do 15 odsto domaćeg filmskog materijala snimljenog od pronalaska filma do 1914. Zahvaljujući pronalasku filmova iz fonda prvog srpskog producenta Svetozara Botorića, u Austrijskom filmskom arhivu, kao i još nekih filmova, u Srbiji je skupljeno oko 70 odsto tog materijala, tako da spadamo u uzak krug zemalja koje su najviše sačuvale od svoje kinematografske baštine.

Komentari

Dodaj komentar





Zapamti me

 
Accessible and Valid XHTML 1.0 Strict and CSS
Powered by blog.rs - Design by BalearWeb